Dieze-Oost is een zeer diverse en oude volkswijk in Zwolle met veel sociale woningbouw en VVE’s. Het WijBedrijf, een bewonerscoöperatie, slaagt erin om in deze complexe omstandigheden de wijk te verduurzamen en nieuwe werkgelegenheid te creëren. Doorslaggevende factor is niet alleen de techniek, maar ook sociale innovatie. Dit is het eerste deel van het tweeluik.


Zonnepanelen zijn beter en goedkoper dan ooit. Toch hoort het aandeel zonnepanelen in Nederland bij de laagste van Europa. Zwolle is hierbij een positieve uitzondering en staat boven aan de lijstjes binnen Nederland. Betere techniek met meer opbrengsten zijn hierbij niet doorslaggevend. Het Coöperatief WijBedrijf Dieze leert dat duurzaamheid een sociaal proces is.

Illustratie: Githa Schrijver

Vorig jaar legde een collega van de Creatieve Coöperatie Zwolle mij uit dat zonnepanelen beter en goedkoper zijn dan ooit. Ondanks dat mijn dak deels in de schaduw ligt, zou het toch mogelijk zijn om zonnepanelen te laten renderen. Hij bekeek mijn dak, maakte een berekening en we waren samen verheugd. Ware het niet dat mijn dak van de VVE is en niet van mij. Opeens hadden we het over hoge kosten voor splitters, aansprakelijkheid voor schade, verantwoordelijkheid bij dak reparaties en juridische procedures.

Het werd tijd om Joost Kroes te bellen, directeur van het Coöperatief WijBedrijf Dieze, een pionierende club die de juridische hobbels bij zonnepanelen en VVE’s als geen ander kent. Hij dacht mee en gaf advies, maar het mocht niet baten. Mijn VVE vond het gedoe te groot en de winst te klein om zonnepanelen te gaan leggen. Dit avontuur leverde mij, zoals dat gaat met avonturen, toch onverwachte resultaten op. Ik leerde Sandra kennen, voorzitter van een VVE die wel met haar leden zonnepanelen op het dak gaat leggen. Dit is haar verhaal over het sociale proces dat vaak nodig is om je huis te verduurzamen.

Niet commercieel maar waarde voor de wijk

Sandra woont in Dieze-Oost, een zeer diverse wijk in Zwolle. Ze had wel interesse in zonnepanelen. Op een dag belde een jongen aan namens Eneco. Hij had een opschrijfblokje in de hand en wilde haar wat vragen stellen over zonnepanelen. Ze werd aan de praat gehouden. Die beloftes dat alles drie keer goedkoper kon, daar had ze helemaal geen zin meer in.

Later kreeg ze een foldertje van het Coöperatief WijBedrijf Dieze in de bus. Deze bieden zonnepanelen, onderhoud en verduurzaming aan voor VVE’s. Het werk gebeurt door vakmensen uit de wijk zelf. Zo bieden ze vijf keer winsteffecten: besparen energiekosten, een bijdrage aan het klimaat, verbeteren woonomgeving, meer werkgelegenheid en meer sociale verbindingen in de wijk. Het geld van de wijk wordt bovendien besteed in de wijk, zodat de lokale economie sterker wordt. Het WijBedrijf gaat met mensen persoonlijk in gesprek. Dat sprak haar wel aan.

Iemand moet het nu eenmaal doen

Sandra zit in het bestuur van de VVE van haar appartementencomplex. Niet omdat ze dat leuk werk vindt. Iemand moet het nu eenmaal doen. De kunst is om zo min mogelijk tijd te besteden aan het bestuur. Haar VVE heeft 28 leden. Voor eigenaren van appartementen uit de jaren ’60 is het vaak moeilijk om extra geld te reserveren om grote investeringen samen te doen. Het complex van Sandra is een jaren ’60 appartementen gebouw met vier woonlagen. Geen spouwmuren, vaak met enkel glas, soms nog met een gaskachel. Sommigen eigenaren hebben hun eigen appartement gemoderniseerd met dubbel glas en centrale verwarming.

Nu had ze net bij haar VVE meegemaakt dat installateurs uit Twente met een busje voor kwamen rijden. Waarom moeten die mensen van zover komen? Ze keek ernaar en stelde zich voor dat mensen uit de wijk op hun fiets naar het werk komen. Dagelijks zouden ze zien welke bijdrage ze leveren aan hun eigen leefomgeving. Het geld dat de woningeigenaren spenderen aan hun woning, wordt verdiend door vakmensen in de eigen wijk. De bewoners weten wie er aan hun huis heeft gewerkt en de lokale economie wordt bevorderd. Dat maakt van een wijk een levend geheel.

Dus de folder van het WijBedrijf sprak haar wel aan: investeren in de wijk en VVE’s het leven makkelijker maken. Ze toog naar een bijeenkomst van het Coöperatief WijBedrijf Dieze. In Dieze staan veel gebouwen met platte daken. Het is een soort goudmijn. Op al die daken kunnen zonnepanelen geplaatst worden zodat bewoners hun eigen stroom opwekken. Een VVE in z’n geheel lekker maken voor deze goudmijn is een manier om 28 leden op één lijn te krijgen. Het WijBedrijf toetste de interesse in de wijk huis aan huis en bij de VVE’s. 80% wilde meedoen. Met 7 van de 10 VVE’s in de wijk hebben ze op die bijeenkomst een intentieverklaring ondertekend. Ook Sandra tekende mee. Nu is ze voorzitter van Coöperatief WijBedrijf Dieze.

201610-wijbedrijf_zowell_githa_laagweb

Bewoners worden gebombardeerd met aanbiedingen van energiebedrijven

Het Coöperatief WijBedrijf Dieze hield vervolgens samen met de besturen van VVE’s een bijeenkomst voor de leden van VVE’s. Eerst moesten ze diverse bezwaren wegnemen. “Wat gebeurt er als we het dak volgend jaar moeten vervangen of repareren, wat gebeurt er als de panelen kapot gaan, wie is aansprakelijk als er iets misgaat?”

Het WijBedrijf doet bijvoorbeeld eerst een dakinspectie. Mocht er op korte termijn onderhoud nodig zijn, dan mogelijk deze investering naar voren halen. Ook was het nodig het verschil met commerciële aanbieders duidelijk te maken. Mensen waren al gebombardeerd met aanbiedingen van energiebedrijven. Het WijBedrijf maakt duidelijk dat ze anders werken, ze houden niet het zoveelste verkooppraatje. Ze zorgen meteen voor werkgelegenheid in de wijk. Het onderhoud gebeurt door mensen uit de wijk. Je zorgt met elkaar voor de wijk.

Mensen die goedkopere stroom het meeste nodig hebben, krijgen het ook

De bewoners van de VVE’s in Dieze hebben verschillende inkomenssituaties. Sommigen redden het eind van maand niet. Andere hebben spaargeld om te kunnen investeren. In de praktijk zijn het mensen met een hoog inkomen of eigen vermogen die zonnepanelen aanschaffen. Zij kunnen zich de investering veroorloven en hebben vervolgens profijt van de lagere energierekening. De mensen die de besparing van zonne-energie het meest nodig hebben, kunnen de investering niet betalen. Er moest dus een oplossing komen zodat mensen met een laag inkomen ook mee kunnen doen.

Het WijBedrijf heeft hiervoor een huurconstructie bedacht. Zij kopen de zonnepanelen in, en plaatsen en onderhouden ze. Bewoners kunnen een aantal panelen huren. De maandelijkse kosten voor de huur van de panelen is lager dan de kosten van hun gebruikelijke energierekening voor elektra. Niet alleen zouden mensen de overstap maken naar duurzame stroom, maar ze zijn ook nog eens goedkoper uit. Op die manier profiteren juist de mensen die goedkopere stroom het meeste nodig hebben.

Je zorgt met elkaar voor de wijk

Er was een dochter met haar vader die samen een appartement hadden gekocht en het nu verhuurden. Ze waren heel zuinig en zorgvuldig met hun woning. “Moeten er dan ook in onze woning zaken worden aangelegd? Zitten er geen addertjes onder het gras?” Alles kon gevraagd worden. Het WijBedrijf had een goed verhaal: van de wijk, met werkgelegenheid voor de wijk met financieel voordeel en duurzaamheid. Juist deze mensen wilden na afloop van de bijeenkomst ter plekke tekenen voor de zonnepanelen.

Het WijBedrijf in Dieze heeft een mooi aanbod voor de VVE’s met alles erin: huur of koopconstructies, verzekering, onderhoud. Mensen besparen op hun energierekening, het WijBedrijf doet al het werk en alles is verzekerd. Drie VVE’s met in totaal 75 woningen doen nu in aanvang mee. Deze week, eind oktober, is het WijBedrijf begonnen met het leggen van de panelen.

Duurzaamheid vraagt om sociale innovaties

Het was niet de rendabele technologie van de zonnepanelen die de mensen over de streep trok. Ook een slimme marktpartij kreeg de handen niet zo maar op elkaar voor zonnepanelen. Besluiten binnen een VVE worden niet zo makkelijk genomen. Slimme financieringsconstructies voor mensen met minder geld, veel persoonlijk contact en waarde toevoegen aan de wijk zijn minstens zo belangrijk. Duurzaamheid vraagt om sociale innovaties. In Dieze doen ze dat.

En mijn zonnepanelen? Momenteel organiseer ik in de wijk een voorlichtingsbijeenkomst voor de postcoderoos en Joost van het Wijbedrijf helpt. Het is een regeling voor mensen die geen panelen op hun eigen dak kunnen leggen. Ze mogen dat op een openbaar dak in hun wijk doen. Ik ben nog wel even zoet met het sociale proces rond zonnepanelen in mijn wijk.

Meer info over het WijBedrijf Dieze vind je hier >>.

Het Wijbedrijf staat met haar verhaal op het programma van het Initiatievenfestival Zwolle >>


De sociale innovaties van het WijBedrijf zijn niet voldoende om duurzaamheid in de wijk van de grond te trekken. Een wijk is onderdeel van systemen met regels en rituelen, waarbij de lokale overheid een grote rol speelt. Het bleek dat duurzaamheid ook bestuurlijke vernieuwing nodig heeft. Het tweede deel vertelt het verhaal van een wijk die een participerende overheid zoekt >>.

Kirsten Notten

Author Kirsten Notten

STORYTELLER EN STRATEEG | Mensen kunnen samen bergen verzetten. Laten we daar meer verhalen over vertellen.

More posts by Kirsten Notten

Join the discussion One Comment

  • […] te kunnen gaan leggen in de gemêleerde wijk in Dieze-Oost met veel VVE’s en sociale huur. Lees hier het eerste deel van het tweeluik over duurzaamheid als sociaal proces: >>  Toch zijn de sociale innovaties van het WijBedrijf niet voldoende om duurzaamheid in de wijk van de […]

Leave a Reply