Vrijheid. Vorige week stond er helemaal in het teken van. De vraag is alleen: wat is vrijheid? Het is zo’n begrip waar we allemaal wel een beeld bij hebben, maar iedereen geeft er andere woorden en betekenis aan. Tijdens de laatste Talk of the Town Zwolle van Club Cele onderzochten wij, creatievelingen, wat het betekent voor ons. Aan de hand van de Zwolse geschiedenis en huidige foto’s (door onszelf aangeleverd) zochten we grenzen op. Geen onderwerp werd geschuwd, maar de conclusie kwam steeds weer terug: vrijheid is een sociaal begrip.

 

De bovenruimte in theater Odeon was nog vrij leeg, de meeste stoelen stonden opgesteld in een hoek, zes bezoekers hadden al plaats genomen in de ruimte en zaten willekeurig in de ruimte. Ze hadden de vrijheid gekregen om te gaan zitten waar ze wilden. Naar mate de zaal zich verder vulde, ontstond, zoals moderator Mark Oldengarn het noemde, een klassiek Nederlandse verjaardagsopstelling, een perfecte cirkel. Niemand hoefde op de tweede rang, maar erg handig was het niet voor Mark, die uiteindelijk maar in het midden van de cirkel kwam staan.

[vc_empty_space height=”40px”]

In vrijheid houden we rekening met elkaar

De oefening met de stoelen  was uiteraard een perfect oefening in vrijheid. Vrijheid om te kiezen. En wat doen we? We conformeren ons toch enigszins door rekening met elkaar te houden en ons sociale gezicht te laten zien. We keren ons naar elkaar, want we gaan het gesprek met elkaar aan en daar moet niemand in buitengesloten worden (noch zich voelen).

Mink de Vries, coördinator van de Postmoderne Devotiebeweging in Zwolle en Deventer, vertelt over de oude geleerden en leraren, Johan Cele, Geert Grote en Erasmus, en hoe zij als het ware kennisvrijheid creëerden: onderwijs werd voor arm én rijk toegankelijk en kennis kwam niet meer alleen van de machthebbers, maar steeds vaker direct van de bron. Maar, zo stelt Mink, vrijheid bestaat in Zwolle vooral in verbinding met anderen. ‘Als je als één persoon vrijheid beleeft, ben je dan nog wel vrij?’

Mink vertelt hoe geestelijke, innerlijke vrijheid niet afgenomen kan worden, maar dat het alleen bestaat en ontwikkeld kan worden door de sociale context. Het klinkt wat abstract, maar door de gesprekken die we hebben aan de hand van de aangeleverde foto’s gaat het steeds meer leven. Zo vertellen Chris, Marleen en Alexander van Ruimte Tuig het verhaal van hun onderneming en hoe zij juist als collectief de meeste vrijheid ervaren.

[vc_empty_space height=”40px”][vc_empty_space height=”40px”]

Vrijheid is gewoon je sigaretje kunnen roken

Dat vrijheid een sociaal begrip is, blijkt ook uit het voorbeeld van Keimpe de Jong, programmeur bij de Zwolse theaters. Hij bracht een foto mee waarop drie theatermakers, afkomstig uit Bosnië, Afghanistan en Irak, te zien zijn die de voorstelling ‘Nobody Home’ neerzetten bij Odeon. Op een gegeven moment was Keimpe naar ze op zoek en hij dacht: ‘Ze staan vast buiten te roken.’ Inderdaad, maar bij de jongens stonden ook twee politieagenten.

‘Ik voelde me heel erg ongemakkelijk’, vertelt Keimpe, ‘Hoe moesten zij zich wel niet voelen? Moet ik nu mijn excuses maken? Maar zij wuifden het weg: ach, dat gebeurt ons elke dag. Dat maakte het eigenlijk alleen nog maar schrijnender. Ze hadden niets gedaan, stonden een sigaretje te roken bij een bus bij de uitgang van Odeon. Dan ineens word je in een verkeerd hokje gestopt, terwijl niets verkeerds gedaan hebt.’

Keimpe begrijpt wel hoe zo’n beeld ontstaat, maar tegelijkertijd is het vreemd hoe we ons laten regeren door angst. Doen we net alsof er oorlog is? Laten we ons teveel meeslepen? En is het ‘hokjes denken’ eigenlijk wel zo recent, of is het nooit weggeweest? Vragen die door het gesprek naar boven borrelen, maar waarop niet direct een antwoord te geven is. Het voorbeeld laat echter wel zien dat vrijheid een sociaal begrip is: de angst dat wij met z’n allen niet vrij kunnen zijn, leidt ertoe dat we mensen in het hokje ‘onveilig’ stoppen om vervolgens hun vrijheid in twijfel te trekken en soms zelfs af te nemen.

[vc_empty_space height=”40px”]

Vrijheid is los zijn van geld

Het is een indrukwekkend voorbeeld, maar ook in creatief werk is vrijheid veelal een sociaal begrip. Er wordt gesproken over de vrijheid om te maken wat je wilt en de invloed van geld daarin. Heeft wie wil betalen invloed op de vrijheid van de kunstenaar? Worden we beperkt in onze vrijheid doordat we toch linksom of rechtsom geld moeten verdienen? Vragen die de aanwezigen van de avond bezighouden en waar wederom lastig een eenduidig antwoord op te vinden is.

Zo laat filmmaker Bram een still zien uit de film All the lights in the sky, niet van hemzelf, maar van filmmaker Joe Swanberg die geen budget heeft. In anderhalf jaar heeft hij toch acht lange films gemaakt. Zijn filosofie: als je maar veel maakt, dan gaat het vanzelf een keer opvallen. Bram vertelt dat de beperking van het budget en het gereedschap niet perse leiden tot hele kwalitatief beeld, maar wel tot ijzersterke verhalen. Dan maakt het niet uit of je veel hebt, als je maar niet beperkt wordt in je denken.

[vc_empty_space height=”40px”][vc_single_image image="5967" img_size="full" alignment="center"][vc_empty_space height=”40px”]

Vrijheid is je niet laten leiden door andermans ideeën

Die geestelijke vrijheid kan altijd dus bestaan, maar veel mensen weten het zichzelf niet toe te eigenen. Ze worden geleid door de maatschappij, door wat anderen vinden en niet door hun eigen ideeën en beelden. Kunstenaar Ronald heeft daar echter geen last van, hij maakt wat hij wil maken met of zonder geld. Hij groeide vanzelf in het vak en zijn werkplaats is een soort vrije staat waar alles gecreëerd kan worden.

Voor hem is vrijheid echter ook sociaal: door als team te werken is hij vrijer, kan hij reizen wanneer hij wil. Hoe groter de groep, hoe groter de vrijheid. Dat blijkt de gemene deler van de avond: vrijheid is een sociaal begrip. Voor mij blijft vrijheid een fluïde begrip, juist door deze gespreksavond en dat vertel ik ook als mijn foto (de laatste van de avond) verschijnt. Ik zag vrijheid vooral als een persoonlijke verworvenheid, maar nu realiseer ik me: vrijheid en je vrij voelen heeft net zoveel met jezelf als met de ander te maken.

Anne van den Berg

Author Anne van den Berg

Anne van den Berg is geboren en getogen onder de rook van Utrecht, maar vertrok voor haar opleiding journalistiek naar Zwolle. Inmiddels tikt ze bijna tien jaar als import-blauwvinger aan. Ze is betrokken bij dit sociale en betere initiatief, omdat ze gelooft in het goede van de mens. Meer over haar werk vind je op: www.editoranne.nl

More posts by Anne van den Berg

Leave a Reply