Kunnen de Groentefabriek en het WijBedrijf Dieze blijven bestaan met de vrijhandelsverdragen TTIP en CETA? Honderd mensen liepen in Zwolle op 28 mei mee met een protestwandeling tegen TTIP en CETA. Ik liep mee met de vraag welke impact deze verdragen hebben op de lokale gemeenschap en economie in Zwolle.

Foto’s: Niek Tricotteux

De weersvoorspelling komt niet uit. Dat gebeurt vaker in Zwolle. Geen onweer noch hagelbuien, maar een lekker zonnetje schijnt op de honderd mensen die een protestwandeling maken tegen TTIP en CETA. Dit zijn vrijhandelsverdragen die de Europese Unie met de VS en Canada wil sluiten om handelsbelemmeringen weg te nemen. Marcel Kamphuis is de lokale initiatiefnemer voor deze landelijke actie van Milieudefensie. De start is in het Ter Pelkwijkpark. Net als het weertje is er een lekker sfeertje.


Als je meer wilt weten over TTIP, kun je hier achtergrondinformatie bekijken die de VPRO heeft verzameld >>.


Milieudefensie heeft van 28 mei een landelijke actiedag tegen TTIP en CETA gemaakt. Deze dag is gekozen omdat de Europese Commissie in juni een besluit neemt of nationale parlementen überhaupt iets te zeggen hebben over het Canadese verdrag CETA, dat bijna klaar is. De Tweede Kamer zal voor die tijd met minister Ploumen over dit handelsverdrag spreken. De bedoeling van de acties die Milieudefensie organiseert, is om het verzet tegen deze handelsverdragen zichtbaar te maken en ervoor te zorgen dat de Nederlandse regering niet instemt dat CETA zonder toestemming vanuit parlementen in werking kan treden.

In Assendorp lokale boodschappen blijven doen

Tijdens de wandeling wordt niet gesproken over complexe Europese besluitvormingsprocedures. Een jonge vrouw vertelt dat ze meeloopt om het lokale te behouden. Ze koopt nu groenten en fruit uit Nederland en Europa. Ze vreest dat door TTIP grootschalig geproduceerde landbouwproducten uit de VS minder kosten maken voor milieu- en arbeidseisen. Ze zullen Europese en lokale producenten die veel milieu- en diervriendelijker werken, weg concurreren. Steeds meer boerenorganisaties zijn dan ook tegen TTIP >>. Deze jonge vrouw wil haar lokale boodschappen in Assendorp blijven doen.

Hoe kunnen deze internationale en abstracte handelsverdragen eigenlijk impact hebben op de lokale economie en gemeenschap? Overheidsaanbestedingen zijn bijvoorbeeld opgenomen in het CETA-verdrag. Het verdrag, zoals het er nu ligt, verbiedt lokale overheden om bij bouwprojecten of inkoop van diensten eisen te stellen over lokale producten of toeleveranciers. Dat zou als ongelijke behandeling van ondernemers gezien kunnen worden. Als de gemeente Zwolle een nieuw schoolgebouw wil laten bouwen, kan ze nu in de voorwaarden opnemen dat het gebouw 100% energieneutraal moet zijn of dat lokale bouwbedrijven ingeschakeld moeten worden. Daarmee ondersteunt de gemeente haar sociale en klimaatbeleid. Met CETA zou dat niet meer mogen of het zou aangevochten kunnen worden.

TegenTTIPzwolle_15


Al 1500 TTIP-vrije gemeenten in Europa

Binnenland Bestuur, het vakblad van de overheid, sprak vorig jaar nog de zorg uit dat Nederlandse lokale overheden geen zicht hebben op de impact van TTIP en CETA op hun besluitvorming. Ondertussen hebben 21 gemeenten, drie provincies en één waterschap zichzelf TTIP-vrij verklaard. Zwolle trouwens niet. Op Europees niveau hebben 1.500 gemeenten aangegeven dat ze niet met TTIP meedoen. Ze willen vechten voor hun lokale beleidsvrijheid. Wat TTIP-vrij juridisch betekent is onduidelijk.


De lange stengel van broccoli

Een oudere vrouw vertelt dat er een verband is tussen het belang van lokale netwerken en de noodzaak om wereldwijd opererende multinationals geen vrijbrief te geven. Bij de groothandelsverdragen gaat het om groei en winst. Ook als dat ten koste gaat van een lokaal ecosysteem en van de levensvatbaarheid van kleinere bedrijven. Deze verdragen bedreigen de zorg voor wat goed is. Ze loopt mee voor de lokale netwerken en de natuur.

Patenten op zaden vindt ze misschien wel het ergste van vrijhandel en bescherming van multinationals. Zo heeft Monsanto een patent op de lange stengel van broccoli en de weerstand van paprika tegen de witte vlieg. Nu moet de Nederlandse biologische zadenhandelaar de Bolster bij elk zaadje testen of het dit gen bevat. Dit vraagt een hightech en onbetaalbaar laboratorium. Terwijl het om een natuurlijke eigenschap van paprika en broccoli gaat. Het filmpje hierover dank ik aan haar.

 

Zou Zwolle TTIP-vrij een verschil maken?

Na ons gesprekje vraag ik me af wat TTIP en CETA concreet voor mij en Zwolle zouden betekenen. Kan ik straks nog zaden voor mijn moestuin kopen bij de Bolster? Kan de Groentefabriek straks nog zaden betalen of eigen zaden gebruiken? Zou de financiële bijdrage van de gemeente Zwolle aan het WijBedrijf Dieze voor duurzame energie en versterking van de lokale economie aangevochten kunnen worden door een internationale opererende energieleverancier? Kan de gemeente Zwolle dan nog regionaal samenwerken voor meer lokale werkgelegenheid? Zou Zwolle of de provincie Overijssel het omstreden boren naar schaliegas tegen kunnen houden? Zou Zwolle TTIP-vrij een verschil maken?

Misschien is het meest pijnlijke van de handelsverdragen wel hun eigen rechtssysteem, dat de onafhankelijkheid van een land of stad kan ondermijnen. Het heet nu ISDS. Bij TTIP zoekt het europarlement een alternatief voor ISDS dat in ieder geval openbaarheid zou geven. Het is nog niet duidelijk hoe dit eigen rechtssyteem bij de handelverdragen eruit gaat zien. Er zijn wel voorbeelden hoe dit in de praktijk voor gemeenten uit kan pakken.

Het Zweedse energiebedrijf Vattenfall (eigenaar van NUON) dwong met ISDS af dat zij een kolencentrale in Hamburg mocht bouwen die in strijd was met Europese wetten om milieu en water te beschermen. Vervolgens vocht Vattenfall de strenge voorwaarden van de gemeente voor lozingen van afvalwater in de Elbe aan. Die zouden het project onpraktisch en onrendabel maken. De gemeente Hamburg vreesde hoge boetes, trof een schikking en liet haar milieu eisen vallen.
Nu heeft Duitsland problemen met de EU omdat het zich niet houdt aan de Europese regels voor afvalwaterlozing. Dit is een horror-verhaal hoe het eigen arbitrage systeem van handelsverdragen Europees, landelijk en lokaal beleid aan de kant kan schuiven of dure schadeclaims voor overheden kan geven.

TegenTTIPzwolle_09

 

Een georganiseerde wandeling met gespreksonderwerp

We komen terug bij het Ter Pelkwijkpark. Het weer blijft mooi, de handelsverdragen te abstract en de besluitvormingsprocessen te complex om echt boos te worden. Dit was geen demonstratie maar een georganiseerde wandeling met een gespreksonderwerp. Ik herken deze ervaring in het programma van het grote TTIP alarm festival van Pakhuis de Zwijger op 29 mei  met masterclasses als ‘pitching TTIP: hoe leg je het uit’ , ‘Pep talk’ en ‘How to win this struggle’.

De organisatoren van de protestmars en Pakhuis de Zwijger geven vorm aan een nieuwe manier om grip te krijgen op de nadelige kanten van globalisering. Met mooie ontmoetingen mensen bewust maken van de consequenties van TTIP en CETA. Wat het betekent voor de Groentefabriek, lokale boodschappen doen in Assendorp of het Wijbedrijf Dieze is niet duidelijk. De onderhandelingen over deze bedragen zijn ook nog niet afgelopen. Zoals de teksten er nu uitzien is het wel zeker dat lokaal de markt van voedsel en energie verandert door deze handelsverdragen.

Welke gevolgen denk jij dat de handelsverdragen hebben voor Zwolle?
Laat het ons hieronder weten,  of praat mee op twitter of Facebook.

Kirsten Notten

Author Kirsten Notten

STORYTELLER EN STRATEEG | Mensen kunnen samen bergen verzetten. Laten we daar meer verhalen over vertellen.

More posts by Kirsten Notten

Leave a Reply