Kader Abdolah met een vluchtelingverhaal van hoop


Zwolle heeft me ontdekt. Deze uitspraak van Kader Abdolah bij zijn lezing op 16 maart in Waanders in de Broere was eigenlijk de titel van dit verslag. Maar de dag nadat ik het geschreven had, pleegde IS de aanslagen in Brussel. Abdolah’s boodschap van moed en hoop werd daarmee hoogst actueel. De voormalige Zwollenaar schreeuwt het ons die avond haast toe. Wees niet bang.

‘Papegaai vloog over de IJssel’ is één van mijn favoriete boeken. Een vluchteling komt in het diepgelovige protestante Zalk terecht en vindt zijn weg in Nederland door auto’s te repareren en koffie te drinken met de buren. Kader Abdolah weet van de avonturen in dit piepkleine dorpje een sprookje te maken. Mensen kunnen trouwen met de rivier en Klazien is een wijze vrouw met een papegaai als onheilsprofeet. Zijn boek maakt van mijn geliefde IJssellandschap een verhaal uit duizend en één nacht.

Alhoewel de eerste vluchtelingen in Zalk met nieuwsgierigheid werden ontvangen, verandert de toon van het verhaal als er veel meer vluchtelingen arriveren. Toch is de boodschap van Abdolah dat wij, Nederlanders en immigranten, in de afgelopen 25 jaar een bijzonder proces van integratie hebben doorgemaakt.

Dus meldde ik me aan voor zijn lezing. Kader Abdolah is op uitnodiging van de Remonstranten bij Waanders om te vertellen over wat het betekent om vluchteling te zijn. Kaarsrecht staat hij op het podium in de Broerekerk. Hij is weer thuis gekomen. Ook al woont hij niet meer hier, Zwolle heeft van hem de Kader Abdolah gemaakt die boeken kan schrijven.

Woorden als stenen zaadjes

Als kind had hij twee dromen. Hij wilde schrijver en hij wilde president worden. Schrijver werd hij maar hij vluchtte zo’n 25 jaar geleden voor de islamitische revolutie. Hij wist waarom hij wegvluchtte, maar niet wat hij zou krijgen. Hij droomde dat hij vanuit Amerika zou gaan schrijven. Tegen wil en dank kwam hij in Zalk terecht.

Als kersverse vluchteling ging hij naar de bibliotheek in Zwolle. In zijn gebrekkige Nederlands riep hij in het oor van de dame achter de balie dat hij een boek zocht om de taal te leren. Ze begreep zijn urgentie en nam hem mee door het gebouw naar de verdieping met de kinderboeken en haalde ‘Jip en Janneke’ uit de kast.

In Zalk opende hij het boek en las het kinderverhaal. Maar de woorden deden niks met hem. Het waren stenen zaadjes die niet wilden ontkiemen in zijn hoofd. Als hij op deze wijze Nederlands wilde leren, zou hij daar de rest van zijn leven mee bezig zijn: van het niveau van een kleuter naar het niveau van een scholier tot een universitair geschoolde. Hoe kon hij ooit een Nederlandse schrijver worden?

Hij moest doen wat niet kon

Bepaalde wetten gelden niet voor vluchtelingen. Door hun breuk met het verleden verandert voor hen de toekomst. Het was niet mogelijk om eerst de taal goed te leren en dan te gaan schrijven. Hij moest doen wat niet kon. En juist die beweging maakte dat hij een bijzonder schrijver kon worden. Hij werd noodgedwongen zowel een Perzische als een Nederlandse schrijver die in het Nederlands schreef.

Een uur lang betovert Kader Abdolah de zaal met zijn levensverhaal en zelfverzonnen Perzische wijsheden. Volgens hem heeft hij geen bijzonder talent om te schrijven. Het is de radicale breuk van de vluchteling en het verlangen naar het onzekere goud van een toekomst vol mogelijkheden die van hem een opmerkelijk schrijver gemaakt hebben.

De geest van de tijd is veranderd. Mensen zoeken naar de mogelijkheid om zichzelf te worden en dat geeft grote immigratiestromen. Omdat vluchtelingen afgesneden zijn van hun verleden, openen ze de mogelijkheden voor een ongekende toekomst. Dit is het onzekere goud dat vluchtelingen meenemen naar Nederland. Maar ook wij, die niet geïmmigreerd zijn, kunnen deze stap maken: doen wat niet kan. Het verhaal van Abdolah houdt ons allen de spiegel van ongekende mogelijkheden voor.

Vraag meer van jezelf

Na afloop van de lezing stelt een Spaanse immigrant die met een Nederlandse is getrouwd een vraag. Hij is bang. Nederland is veranderd en hij ontmoet steeds meer beschuldigingen en verwijten, terwijl hij niet eens moslim is. Hoe daarmee te leven?

Abdolah gaat zo mogelijk nog rechter staan bij zijn antwoord. ‘Wees niet bang. Laat je niet ontmoedigen. Ik ben nooit bang geweest en ik zal ook nooit bang zijn. Nederland is een bijzonder land. De grondwet garandeert vrijheid. Al zouden 17 miljoen mensen je tegenhouden, dit land met z’n gezonde instituten steunt je. Ik heb zoveel liefde gekregen van mensen. In de kern is dit een gezond land. Wees dus niet bang, maar vraag meer van jezelf. De bruggen, de huizen en de koeien waren er al toen jij hier kwam. Vraag dus niet zoveel van je omgeving maar wel van jezelf. Wordt jezelf en wees niet bang.’

Zwolle heeft me ontdekt

Na afloop schud ik Abdolah de hand om hem te bedanken. Ik had een lezing van een schrijver verwacht maar ik kreeg een verhalenverteller. Naast zijn boekentafel vertelt hij hoe dierbaar Zwolle voor hem is. ‘Zwolle heeft me ontdekt.’ Voor de IJsselacademie waar hij Nederlandse les kreeg, moest hij een opstel maken. De docent vond het zo mooi dat hij het in het schoolblad publiceerde.

Kader stelde het beeld van zichzelf bij. Dankzij de docent op de IJsselacademie vond hij zijn onzekere goud en werd hij een schrijver. Voor mij heeft hij niet alleen van de IJssel een sprookjeslandschap gemaakt. Hij heeft van het immigratievraagstuk een verhaal van hoop gemaakt.

Een week na de lezing lijkt zijn verhaal misschien geen antwoord op de aanslagen. En tegelijk is het dat wel. De rechtstaat en de liefde zijn sterker dan angst en aanslagen. Niet bang zijn is niet vanzelfsprekend. Meer van jezelf vragen in plaats van bang zijn, is een actieve daad. Dus: wees niet bang.

 

Hier vind je de gesproken column van Abdolah over de vluchtelingencrisis:

Kirsten Notten

Author Kirsten Notten

STORYTELLER EN STRATEEG | Mensen kunnen samen bergen verzetten. Laten we daar meer verhalen over vertellen.

More posts by Kirsten Notten

Leave a Reply