Daar sta je dan op de Dutch Design Week in Eindhoven bij een mobiel koffietentje op Strijp-S. ‘Doe het maar hier in’, zeg ik. Het meisje kijkt me wat meewarig aan, maar ze pakt de thermosfles aan. Ik betaal voor een grote koffie, geen idee of de grote koffie ook daadwerkelijk past in de thermosfles, maar ik sta al 1-0 voor. Ik maak namelijk niet gebruik van het papierenbekertje dat ik later weer zal weggooien. De belofte om overal mijn fles mee te nemen, maakte ik een week eerder tijdens een bijeenkomst van Club Cele.

Natuurlijk is het de vraag of het maken van de thermosfles minder impact heeft op het milieu dan het maken, weggooien en wellicht recyclen van het papierenbekertje. Uit onderzoek blijkt echter dat als ik die fles 24 keer gebruik ik de maakimpact van de fles er al uit heb ten opzichte van het bekertje. En die berekening zou je eigenlijk met alles wat je vervangt voor plastic moeten maken, maar het feit alleen al dat ik beter nadenk over mijn gebruik van verpakkingen is winst, in mijn ogen.

Een zak plastic per maand

Thuis gooien we met drie volwassenen per week zo’n twee zakken plastic weg. In totaal openen we in Nederland gemiddeld zo’n zeven verpakkingen per dag. We kunnen maar een deel van dat plastic recyclen, een proces waarvoor ook energie gebruikt moet worden. Sonja van der Sar, één van de presentatoren tijdens de Club Cele bijeenkomst, gooit maar een zak plastic per maand weg en dat met een gezin met twee volwassenen en twee kinderen. Zij is dan ook bewust bezig met het onverpakte leven.

Sonja deelt het podium die bewuste avond, 17 oktober 2017, met Danya Borrèl, ook onverpakt fanaat. Danya vertelt: ‘Mijn bewustwording rondom afval begon toen ik in de media meer ging lezen over onze verpakkingen en de plastic soep in het bijzonder.’ De plastic soep refereert aan de bergen plastic, zo’n acht miljoen ton, die door oceaanstromingen bij elkaar komen op een onheilzame plek midden in de oceaan. ‘Ik dacht: dat is zo groot, het lijkt alsof we daar niets aan kunnen doen, maar nee, we kunnen wél wat doen. En dat geeft mij een goed gevoel.’

Het moet wel makkelijk blijven

De aanwezigen delen de bezorgdheid over de plastic en de oceanen, maar ‘het moet wel makkelijk zijn om verpakkingsvrij te leven’. De hoeveelheid afval na het koken van één maaltijd is schrikbarend, bekent iemand. Gelukkig wordt afval scheiden wél door vrijwel iedereen gedaan. Alleen is het daadwerkelijk verminderen van afval een grote uitdaging, want het vraagt om het veranderen van je gewoontes, vertelt Sonja. ‘Het doen van boodschappen is een hele vaste gewoonte. Het verminderen van afval vereist dus volharding.’

Om uit te leggen hóe moeilijk het is om gewoontes te veranderen, laten ze ons het filmpje zien van de man die wilde fietsen op een fiets met een tegengesteld stuur:

Om anderen te helpen hanteert verpakkingsvrijleven-goeroe Béa Johnson de vijf R-en:

Refuse

Danya: ‘Je moet leren om vaker ‘nee, dankjewel’ te zeggen en doe dat met een glimlach. Weiger verpakkingen en biedt je alternatieve verpakking direct aan de verkoper aan, zoals een glazen pot of een katoenen zak. Je denkt misschien dat verkopers zich aan je zullen ergeren, maar dat is niet mijn ervaring. Ze zijn juist positief, want het scheelt hen weer verpakkingen en dus geld.’

Alternatieve verpakkingen zijn katoenen zakken, door Danya zelf genaaid, of glazen potten, zoals oude jam- of pindakaaspotten. Dat vraagt dus enige voorbereiding en het meenemen van glazen potten naar de markt is niet altijd even handig. Uiteraard neem je je eigen tassen mee om de zakken en potten in te vervoeren. ‘Je zult ook merken dat niet elke winkel, zoals de supermarkt, is ingericht op verpakkingsvrij winkelen, dus je moet ook op zoek naar alternatieve winkels of naar de markt.’

Reduce

‘Vraag jezelf af: heb ik dat echt nodig? Je hebt geen tien paar schoenen nodig. Plastic tasjes, ook niet nodig’, vertelt Sonja. ‘Maar ik houd ontzettend van chips en wijn, dus ja, dat haal ik wel. Het is vrijwel onmogelijk om dat zonder verpakking te kopen. Ik maak daarin alleen wel een bewuste keuze. Sommige producten koop ik niet meer.’

Reuse

Danya: ‘Sommige verpakkingen kan je makkelijk een tweede leven geven. Zoals de shampooflessen, die je vult met eigen gemaakt shampoo. Of de jampotten voor rijst en eigen gemaakte jam.’ Sonja vult aan: ‘Of je maakt er kunst van. Er zijn steeds meer kunstenaars die werken met plastic en dat is een goed tweede leven van dat afval!’

Recycle

‘Plastic can be fantastic’, zeggen de dames. Gooitske, organisator van Club Cele en Plastic Fantastic, vertelt over de Zwolse munt voor het Stadsfestival. ‘Ik schrok van de hoeveelheid afval die we weggooien. De druppel was de halve marathon, die eindigde op het plein voor mijn huis. Ze kregen daar een flesje water met een akelig dopje en die dopjes vind je nu nog terug. Ik dacht, hier moeten we wat mee.’

Ze werkte samen met twee jongens die met spuitgieten van alles kunnen maken van gerecycled plastic. Zo ontstond de festivalmunt van Zwols afval. Ze organiseerde een actie op het water om afval te verzamelen en deed aan stadsjutten om het afval te verzamelen. De eerste munt werd uitgereikt aan de wethouder, zodat de actie ook bij de gemeente bekend werd. ‘Hoe tof is het dat je zo’n munt van Zwols afval kan maken!’, eindigt Gooitske haar verhaal.

Rot

Biologisch afbreekbaar afval kan je natuurlijk gewoon laten verrotten, vertelt Danya. Sonja heeft bijvoorbeeld een kleine compostbak in haar keuken met een koolstoffilter, zodat het niet gaat stinken. Groente- en fruitafval gaat daarin, dat vanzelf compost wordt voor de tuin of de groentetuin. En zo is de cirkel weer rond.

Heeft de gemaksmens de toekomst?

Het blijft de vraag of het met deze vijf R-en echt makkelijker wordt. De homo sapiens van de 21ste eeuw is een gemaksmens. Maar het is de vraag of deze gemaksmens een toekomst heeft. Moeder Aarde laat regelmatig van zich horen en de schreeuw wordt steeds harder. Deze problematiek gaat natuurlijk veel verder dan verpakkingen alleen, maar wachten tot de overheid tot actie overgaat, zoals door velen wordt gesuggereerd, is te makkelijk en waarschijnlijk kunnen we dan lang wachten.

De meeste aanwezigen doen die avond een belofte. De één koopt geen tasjes meer in de supermarkt, de ander gaat zijn eigen wasmiddel maken. En ik neem tegenwoordig dus mijn thermosfles overal mee naartoe. Het mooie is dat de belofte van Sonja dat verpakkingsvrijleven ook goedkoper is, nu al opgaat. Ik zet de koffie vaak thuis en neem het mee, een stuk eenvoudiger én vele malen goedkoper dan bij de Starbucks (laten we maar niet over Monsanto beginnen) in de rij staan. En zo sta ik ineens 2-0 voor.

Danya geeft advies en workshops voor een verpakkingsvrij leven. Bekijk haar website: https://onverpakt.nl 

Headerfoto gemaakt door Kris Krüg via Flickr

Anne van den Berg

Author Anne van den Berg

Anne van den Berg is geboren en getogen onder de rook van Utrecht, maar vertrok voor haar opleiding journalistiek naar Zwolle. Inmiddels tikt ze bijna tien jaar als import-blauwvinger aan. Ze is betrokken bij dit sociale en betere initiatief, omdat ze gelooft in het goede van de mens. Meer over haar werk vind je op: www.editoranne.nl

More posts by Anne van den Berg

Leave a Reply