Het sociale proces was doorslaggevend om zonnepanelen te kunnen gaan leggen in de gemêleerde wijk in Dieze-Oost met veel VVE’s en sociale huur. Lees hier het eerste deel van het tweeluik over duurzaamheid als sociaal proces: >>  Toch zijn de sociale innovaties van het WijBedrijf niet voldoende om duurzaamheid in de wijk van de grond te trekken. Een wijk is onderdeel van systemen met regels en rituelen, waarbij de lokale overheid een grote rol speelt. Het bleek dat duurzaamheid ook bestuurlijke vernieuwing nodig heeft. 

Illustratie: Githa Schrijver

Joost Kroes is de directeur van het bewonersbedrijf in Dieze. Het Coöperatief WijBedrijf Dieze is onder andere ontstaan vanuit Blauwvinger Energie, een bewonersinitiatief van en voor Zwollenaren om elkaar te helpen in de stad meer duurzame energie op te wekken Ook ToekomstSterk, een adviesbureau voor het realiseren van duurzame gebiedsontwikkelingen heeft hieraan meegewerkt. Joost is afkomstig uit deze twee organisaties en kent als geen ander het belang van de continuïteit van een bewonersbedrijf.

Professionele ondersteuning nodig

Om van deze onderneming een stevig bewonersbedrijf te maken had Dieze een bestuurlijke draai bij overheden nodig. Dat een bewonersbedrijf ook professionele ondersteuning nodig heeft, vraagt een nieuwe manier van denken bij de overheid.

Persoonlijk contact en zelf de wijk in gaan. Dat was de doorslaggevende succesfactor. Mensen moeten je leren kennen als WijBedrijf. Dat kost tijd. Er was een vrijwilliger die 20 uur per week actief was voor het WijBedrijf, in gesprek ging met bewoners en overleg had met overheden. Zij zat in de bijstand. Nu moest ze voor de bijstand drie dagen per week vrijwilligerswerk gaan doen en twee dagen solliciteren. Het werk voor het WijBedrijf telde echter niet voor de sociale dienst van de gemeente. Ze moest er dus mee ophouden

Bovendien werd zij door de provincie op het ene moment als professional en op het andere moment als vrijwilliger aangesproken. Deze dame had met Joost, de huidige directeur, een gesprek met de provincie over duurzaamheidsleningen. Eerst wilden de mensen van de provincie met de vrijwilliger praten omdat het een bewonersinitiatief is. Dan vragen ze haar naar de details van de businesscase. Daar had ze Joost voor meegenomen. Die legt vervolgens de businesscase uit. Daarna reageerde de ambtenaren gepikeerd: “Jullie gaan miljoenen verdienen met ons geld.” Ja, er kan soms veel geld rondgaan in dit bewonersbedrijf. Maar nee, niemand gaat daar miljoenen aan verdienen. Een paar mensen kunnen er de kost mee verdienen. Met name mensen in de eigen wijk. Het is voor de overheid wennen dat een bewonersbedrijf zowel vanuit bewoners komt als bedrijfsmatig werkt.

De contacten met overheden en instituten zijn complex. Nu huurt het WijBedrijf Joost in als directeur. Hij zorgt voor de verbinding tussen bewoners en overheden en andere instituten, als een schakel tussen de leef- en systeemwereld. Bovendien organiseert hij het contact met de wijkbewoners. Dit werk moet betaald worden voor de continuïteit en deskundigheid die nodig is.

Slimme financiële constructies

Hoe organiseer je de middelen voor professionele ondersteuning als je bedrijf niet gericht is op zo veel mogelijk winst maken maar op het versterken van de wijk en realiseren van duurzaamheid? In 2014 is het WijBedrijf als een bewonerscoöperatie opgericht. Dat kostte veel tijd. De trekkers waren in overleg met de gemeente over een subsidie van ruim een half miljoen voor het verduurzamen van de bestaande woningvoorraad. Uiteindelijk hebben ze in de zomer van 2015 een beschikking gekregen voor een startsubsidie van 200.000 euro (deels procesgeld en deels uitvoeringsgeld) om 165 woningen van zonnepanelen te voorzien met de verplichting om dit uit te bouwen naar 500 woningen.

Met de gemeentelijke startsubsidie kunnen de eerste zonnepanelen aangeschaft worden. De opbrengst van de huur van de panelen kan vervolgens gebruikt worden voor de aanschaf van nieuwe panelen en om de personele kosten te kunnen betalen. Bovendien is dit het eigen vermogen van de coöperatie. Het WijBedrijf is in overleg met provincie en banken voor leningen om meer zonnepanelen te kunnen installeren. Die partijen werken alleen mee aan een lening als een bedrijf eigen vermogen heeft en professioneel wordt bestuurd.

wijbedrijf bestuurlijke vernieuwing
Duurzaamheid vraagt om bestuurlijke vernieuwing

Dit is alleen mogelijk omdat de gemeente een startsubsidie heeft gegeven die niet terugbetaald hoeft te worden. Het WijBedrijf vermenigvuldigt de waarde van deze investering door het als eigen vermogen in te brengen en door de huuropbrengsten. Dat maakt mogelijk dat het een continue bedrijf kan worden. Het WijBedrijf is geen commerciële partij maar een sociale onderneming die waarde creëert voor de wijk. De gemeente heeft erkend dat het WijBedrijf geen gewone onderneming is maar extra steun nodig heeft. En dat maakt dat ze tijd hebben voor het sociale proces.

De bestuurlijke vernieuwing van de gemeente kreeg op meer manieren vorm. Het WijBedrijf in Zwolle heeft in haar aanbestedingsprocedure voor zonnepanelen een aanbieder uit kunnen kiezen die hun filosofie begreep: werken vanuit de wijk voor de wijk. Dat kon omdat ze de doelstellingen voor het gemeentelijke beleid samen met de gemeente hebben vormgegeven: co-creatie van onderop. Het is nieuw en onbekend terrein. Mooi dat er ruimte was om samen hier vorm aan te geven. Daardoor had de subsidie geen voorwaarden over hoe aan te besteden. De gemeente maakte ruimte in het systeem om het WijBedrijf handelingsmogelijkheden te bieden.

WijBedrijf doet ook onderhoud in de wijk

Deze participerende rol en bestuurlijke vernieuwing blijft van belang. Het college van B&W kwam op werkbezoek bij het WijBedrijf. Sandra (voorzitter van Coöperatief WijBedrijf Dieze) en Joost wilden de korte tijd optimaal benutten. Ze maakten kaartjes voor elke wethouder met een vraag en een aanbod. Voor de wethouder woningbouw boden ze aan de werkgelegenheid in de wijk te vergroten als zij het WijBedrijf als uitvoerende partij bij de woningbouw onder de aandacht zou brengen. Het was een geweldige bijeenkomst, alle wethouders gingen enthousiast aan de slag met de afspraken.

Een kleine Zwolse woningbouwcorporatie is in zee gegaan met het WijBedrijf. Ze wilde de dakramen vervangen bij een van haar complexen in de wijk. Het WijBedrijf kon meedoen in de aanbesteding. Er waren drie partijen en het WijBedrijf was 20% goedkoper. Dat komt omdat ze samenwerken met ZP’ers uit de wijk, die niet de kosten van de toplaag van een organisatie hebben. Het is het eerste succes van het bewonersbedrijf om het onderhoud in de wijk door de wijk te laten doen. Dankzij een verbindende actie vanuit de gemeente.

Oefenen om anders te denken

Het WijBedrijf heeft samen met de gemeente een bijeenkomst met medewerkers van de gemeente gehouden. De wethouder wilde muren tussen afdelingen slechten. Ze spraken over de mogelijkheden voor verduurzaming in de wijk. Het WijBedrijf stelt voor om de regenpijpen in de wijk van het riool af te koppelen. Riolen kunnen de grote regenval niet meer aan door de klimaatverandering met weerextremen. Als het regenwater rechtsreeks in de grond komt (afkoppelen van daken van het riool), helpt dat ook nog tegen verdroging. Het water kan zo naar de Vecht en de IJssel stromen.

De medewerker riolen van de gemeente vertelde dat de riolen nog 30 jaar goed zijn, dus dat het zonde is om daar nu al in te investeren. Het was een integere vakman die opdracht heeft gekregen voor zijn programma. Het WijBedrijf stelt voor om die investeringen naar voren te halen, zoals het afkoppelen van het regenwater, om over 30 jaar kosten te besparen. Dat vraagt voortdurend contact met bewoners in plaats van om de 10 of 20 jaar met een groot traject. Die vakman kan dat niet en dat kan je ook niet van hem vragen. Er hoefden ter plekke geen beslissingen genomen te worden. “Zo’n bijeenkomst is een oefening om anders te denken en te organiseren. Het is mooi dat de gemeente ermee bezig is”, meent Joost.

De droom: een all inclusive wijk

Het WijBedrijf heeft een droom voor een all inclusive wijk. Dat houdt in dat een wijk zoveel mogelijk haar eigen energie opwekt, werk biedt aan mensen in de wijk en er sterke sociale verbindingen zijn. Wijken nodigen hiervoor lokale organisaties en landelijke instituten uit voor samenwerking en ondersteuning. Bewoners en bedrijven van de wijk hebben hierbij zelf de regie. Ze willen rechtstreeks contact met uitvoerders van lokale organisaties, die gesteund worden door hun directies. Landelijke instituties zouden dit met hun wetgeving en systemen kunnen ondersteunen. In de praktijk kunnen partijen met elkaar uitzoeken waar de knelpunten liggen en hoe die op te lossen.

Bij de ontwikkeling van een all inclusive wijk is de combinatie van een sociaal proces en bestuurlijke vernieuwing nodig. Het WijBedrijf zoekt dan ook een overheid en instituten die mee willen doen.

Meer info over het WijBedrijf Dieze vind je hier >>.

Kirsten Notten

Author Kirsten Notten

STORYTELLER EN STRATEEG | Mensen kunnen samen bergen verzetten. Laten we daar meer verhalen over vertellen.

More posts by Kirsten Notten

Join the discussion One Comment

  • […] De sociale innovaties van het WijBedrijf zijn niet voldoende om duurzaamheid in de wijk van de grond te trekken. Een wijk is onderdeel van systemen met regels en rituelen, waarbij de lokale overheid een grote rol speelt. Het bleek dat duurzaamheid ook bestuurlijke vernieuwing nodig heeft. Het tweede deel vertelt het verhaal van een wijk die een participerende overheid zoekt >>. […]

Leave a Reply